Encyklopedia Sztuki
w Polskim Języku Migowym

 

action painting

action painting

ACTION PAINTING — malarstwo gestu. Termin określa technikę, ale też nurt w amerykańskim malarstwie końca lat 40. i 50. XX wieku, opierający się na ...
akryl, malarstwo akrylowe

akryl, malarstwo akrylowe

AKRYL, MALARSTWO AKRYLOWE – technika malarska posługująca się farbami akrylowymi. Farby mogą występować w formie zawiesiny, używa się ich wtedy do ...
akwarela

akwarela

AKWARELA – wł. acquarello od acqua: woda. 1) Farba o spoiwie rozpuszczalnym w wodzie. 2) Technika malarska posługująca się takimi farbami, nakładanymi na pap...
ambalaż

ambalaż

AMBALAŻ — z fr. emballage: opakowanie, działanie artystyczne polegające na opakowywaniu, owijaniu, zasłanianiu przedmiotów, ale też architektury, natury....
analiza dzieła sztuki

analiza dzieła sztuki

ANALIZA DZIEŁA SZTUKI – metoda badawcza polegająca na rozpatrywaniu jakiegoś problemu czy zjawiska dotyczącego dzieła sztuki. Dzięki analizie dzieła ...
animacja

animacja

ANIMACJA – z łac. animatio: ożywienie. Technika polegająca na wykonywaniu serii zdjęć poklatkowych, rejestrujących na pojedynczych klatkach kolejne...
antysztuka

antysztuka

ANTYSZTUKA – nurt sztuki współczesnej, którego geneza sięga do ruchów awangardowych XIX i XX w. Antysztuka podważa kanon sztuki tradycyjnej opartej...
Art Déco

Art Déco

ART DÉCO – styl w sztuce lat 20. I 30. XX wieku. Charakteryzował się uproszczeniem form, symetrią, oparciem kompozycji na liniach prostych, kontr...
artzin

artzin

ARTZIN — rodzaj druku ulotnego lub magazyn wydawany i powielany we własnym zakresie, nieregularnie, w niewielkim nakładzie przez grupy artystów, lite...
asamblaż

asamblaż

ASAMBLAŻ — z franc. assemblage: gromadzenie, technika wywodząca się z kolażu i oznaczająca dzieło powstałe z wykorzystaniem elementów trójwymiarowych. Pierwszy r...
awangarda

awangarda

AWANGARDA — z franc.: avant gard — straż przednia. Termin stosowany obecnie w dwojakim znaczeniu: szerszym – na określenie wszelkiej twórczości nowatorsk...
biennale

biennale

BIENNALE — impreza kulturalna (wystawa, festiwal) odbywająca się cyklicznie co dwa lata. Może być organizowane w różnych dziedzinach: sztuk wizualn...
blejtram

blejtram

BLEJTRAM (krosno malarskie) – rama, na którą naciąga się i przybija płótno do namalowania obrazu. Wykonywany jest najczęściej z drewnianych listew. B...
body art

body art

BODZ ART — z ang.: sztuka ciała, kierunek w sztuce, w którym materiałem i środkiem ekspresji jest ciało artysty. Pojawił się w drugiej połowie lat 60. X...
dadaizm

dadaizm

DADAIZM — międzynarodowy, radykalny ruch artystyczny zainicjowany ok. 1915 roku przez artystów i pisarzy europejskich i amerykańskich. Był reakcją na obo...
ekspresjonizm

ekspresjonizm

EKSPRESJONIZM — w szerszym znaczeniu spotęgowanie poprzez deformację, szczególną kompozycję, kontrastowe zestawienie barw, ale też wybór tematu n...
environment

environment

ENVIRONMENT — z ang.: otoczenie. Rodzaj dzieła, a także działania artystycznego, polegającego na aranżowaniu przestrzeni w taki sposób, aby oddział...
estetyka

estetyka

ESTETYKA – wrażenie zmysłowe. 1) Dyscyplina filozoficzna, która bada wartości artystyczne, analizuje i ustala kryteria wartościowania przedmiotów i przeż...
faktura

faktura

FAKTURA – powierzchnia dzieła sztuki (obrazu, rysunku, rzeźby, tkaniny itp.) zmienna w zależności od tworzywa, techniki, użytego narzędzia oraz in...
fotografia (historia)

fotografia (historia)

FOTOGRAFIA (historia) – fotografia pojawiła się w 1 poł. XIX wieku we Francji. Przez cały XIX wiek była najważniejszym medium, dopóki nie zastąpił...
fotografia (technika)

fotografia (technika)

FOTOGRAFIA (technika) – z greckiego oznacza rysowanie za pomocą światła. Polega na zarejestrowaniu trwałego obrazu na materiale światłoczułym za pomoc...
fotomontaż

fotomontaż

FOTOMONTAŻ — obraz fotograficzny złożony z kilku niezależnych fotografii. Może powstać w formie kolażu, poprzez przyklejenie wyciętych obrazów fotografic...
fresk

fresk

FRESK – z wł. pittura a fresco : malowanie na świeżym tynku. 1) Technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na wilgotnym, świeżo położony...
galeria

galeria

GALERIA – 1) Pomieszczenie bądź zbiór pomieszczeń przeznaczonych do prezentacji dzieł sztuki, główne malarstwa lub rzeźby. Początkowo galeria funkcjonow...
grafika

grafika

GRAFIKA – jeden z podstawowych działów sztuk plastycznych, polega na powielaniu obrazu z uprzednio przygotowanej formy nazywanej matrycą. W zale...
grupa a. r.

grupa a. r.

GRUPA A.R. – artyści rewolucyjni lub awangarda rzeczywista. Awangardowa grupa artystyczna składająca się z pięciu członków: rzeźbiarki Katarzyny Kobro, dw...
grupa blok

grupa blok

GRUPA BLOK – awangardowa grupa artystyczna założona w Warszawie i działająca w latach 1923-1926. Powstanie Bloku związane było z ekspozycją Wystawy ...
happening

happening

HAPPENING — z ang.: dzianie się, zdarzenie. Forma artystycznej wypowiedzi, w której twórca częściowo planuje zdarzenia, ale otwarty jest na przypa...
hiperrealizm

hiperrealizm

HIPERREALIZM – z gr. hyper: nad, ponad. Kierunek w sztuce przeżywający rozkwit w Stanach Zjednoczonych na początku lat 70. Ukształtował się w opozy...
historia sztuki

historia sztuki

HISTORIA SZTUKI – nauka humanistyczna zajmująca się badaniem sztuk wizualnych w ujęciu historycznym, a także piśmiennictwem o sztuce. Nazywa, opisuj...
historyzm

historyzm

HISTORYZM – świadome naśladowanie stylów wcześniejszych epok, jeden z nurtów sztuki XIX wieku. W architekturze 1. poł. XIX wieku, ze względu na zaint...
ikonografia

ikonografia

IKONOGRAFIA – 1. Zbiór dzieł sztuki (malarstwa, rzeźby, rysunków, fotografii) stanowiących dokumentację jednego tematu, osoby czy miejsca, np. iko...
impresjonizm

impresjonizm

IMPRESJONIZM – kierunek w sztuce, przede wszystkim w malarstwie, rozwijający się głównie we Francji w latach 70. i 80. XIX wieku. Jego nazwa powst...
instalacja

instalacja

INSTALACJA – w sztuce współczesnej przestrzenny układ elementów zaprojektowany przez artystę, najczęściej do określonej przestrzeni. Stosowane są w niej...
interwencja artystyczna

interwencja artystyczna

INTERWENCJA ARTYSTYCZNA – rodzaj działania artystycznego polegającego na umiejscowieniu jakiegoś obiektu (niekoniecznie artystycznego) w przestrzeni publ...
Katarzyna Kobro

Katarzyna Kobro

KATARZYNA KOBRO (ur. 1898 w Moskwie – zm. 1951 w Łodzi) – artystka awangardowa, członkini ugrupowań artystycznych „Blok”, „Praesens” oraz „a.r”. Je...
kicz

kicz

KICZ – z niem. kitsch: tandeta, bubel. Nazwa potoczna określająca lichy, bezwartościowy wytwór sztuki plastycznej lub literackiej. Najczęściej określe...
kolaż

kolaż

KOLAŻ — z franc. collage: naklejanie. Technika plastyczna polegająca na zestawianiu na płaszczyźnie wycinków różnych materiałów w zamierzoną całość komp...
kolekcja

kolekcja

KOLEKCJA – 1) zespół przedmiotów tego samego typu, zbieranych ze względu na ich wartości (artystyczne, historyczne, naukowe); kolekcje prywatne często...
komiks

komiks

KOMIKS – sekwencyjna historyjka obrazkowa, najczęściej uzupełniona tekstem, ograniczonym do krótkich wypowiedzi bohaterów o charakterze sensacyjnym lub hu...
kompozycja

kompozycja

KOMPOZYCJA — sposób powiązania elementów formalnych dzieła: linii, brył, płaszczyzn, plam barwnych, światła i cienia, tak aby tworzyły całość zgo...
kompozycja przestrzenna

kompozycja przestrzenna

KOMPOZYCJA PRZESTRZENNA – sposób aranżacji przestrzeni odrzucający podział rzeźby na zwartą bryłę i otoczenie. W myśl nowej zasady rzeźba jako kompoz...
konceptualizm

konceptualizm

KONCEPTUALIZM – jeden z najważniejszych nurtów w sztuce XX w., w którym idea oraz proces twórczy są ważniejsze niż realizacja dzieła. Jego powstanie...
konstruktywizm

konstruktywizm

KONSTRUKTYWIZM — w szerszym znaczeniu, zwłaszcza w architekturze, podkreślenie funkcjonalnej, celowej konstrukcji; ogólna zasada kształtowania bryły...
kubizm

kubizm

KUBIZM — franc. cubism, z łac. cubus: sześcian, kostka. Kierunek w malarstwie XX wieku, zapoczątkowany ok. 1907 roku we Francji przez Pabla Picassa i Ge...
laserunek

laserunek

LASERUNEK – przezroczysta, lekko zabarwiona warstwa farby kładziona na powierzchnię obrazu, zmieniająca delikatnie kolorystykę dzieła. Wiele warstw...
litografia

litografia

LITOGRAFIA – technika graficzna lub odbitka wykonana tą techniką. Litografia pozwala na osiąganie różnorodnych efektów artystycznych zbliżonych do malar...
malarstwo

malarstwo

MALARSTWO – dziedzina sztuk plastycznych, której produktem jest obraz, czyli zasadniczo dwuwymiarowe dzieło sztuki, powstałe dzięki liniom i barwo...
malarstwo rodzajowe

malarstwo rodzajowe

MALARSTWO RODZAJOWE – gatunek w malarstwie, rzeźbie lub grafice przedstawiający postacie wykonujące zwykłe czynności. Mogą to być sceny z życia ...
media, medium

media, medium

MEDIA, MEDIUM — określenie środków masowego przekazu, czyli społecznego komunikowania się o szerokim zasięgu: radia, telewizji, prasy, internetu itp. W ...
minimal art

minimal art

MINIMAL ART — sztuka minimalistyczna, termin określający tendencję w sztuce współczesnej obecną od końca lat 50. XX wieku, polegającą na stosowaniu...
Młoda Polska

Młoda Polska

MŁODA POLSKA – zespół zjawisk w polskiej literaturze i sztuce przełomu XIX i XX wieku. Nazwa epoki pochodzi od cyklu artykułów Artura Górskiego opubliko...
modernizm

modernizm

MODERNIZM — z fr. moderne: nowoczesny. Termin określający ogół kierunków literackich i artystycznych, architektonicznych, a także prądów filozofic...
multimedia

multimedia

MULTIMEDIA — media stanowiące połączenie kilku różnych form przekazu informacji (np. tekstu, dźwięku, grafiki, animacji, wideo) w celu dostarczania odbiorco...
mural

mural

MURAL — słowo pochodzenia hiszpańskiego, oznaczające monumentalne malarstwo ścienne. Powstaje ono przy użyciu odpowiednich farb odpornych na zmienn...
muzeum

muzeum

MUZEUM – instytucja, która gromadzi, bada oraz opiekuje się obiektami będącymi świadectwem cywilizacji człowieka wraz z jego otoczeniem. Muzea pozysku...
neoplastycyzm

neoplastycyzm

NEOPLASTYCYZM – kierunek sztuki stworzony w Holandii w latach dwudziestych XX wieku przez artystów związanych z ugrupowaniem „De Stijl” wydającym w latach...
olej, technika olejna

olej, technika olejna

OLEJ, TECHNIKA OLEJNA – technika malarska posługująca się farbami olejnymi. Polega na pokrywaniu zagruntowanego płótna, gładkiej deski lub innego ...
op-art

op-art

OP-ART — z ang. optical art: sztuka wizualna, wizualizm. Rodzaj sztuki abstrakcyjnej wykorzystującej zjawiska optyczne. Kierunek obejmuje grafikę, mal...
pejzaż

pejzaż

PEJZAŻ – w sztukach plastycznych gatunek przedstawiający widok natury. Dawniej pejzaże występowały często jako tła w scenach religijnych lub mito...
performans

performans

PERFORMANS – z ang.: wykonanie, rodzaj działań wykonywanych przez artystów w obecności widzów. Często przybiera formę działań parateatralnych o zaplanow...
Polska Szkoła Plakatu

Polska Szkoła Plakatu

POLSKA SZKOŁA PLAKATU – zjawisko w polskiej grafice projektowej od lat 50. do 70. XX w. Polscy plakaciści tego okresu m.in. Henryk Tomaszewski, Wal...
portret

portret

PORTRET – przedstawienie wyglądu zewnętrznego, pozycji, charakteru konkretnego człowieka lub grupy ludzi zwanych modelami. Portrety mogą pełnić różne f...
postmodernizm

postmodernizm

POSTMODERNIZM — termin określający szereg zjawisk kulturowych, które, według badaczy i teoretyków, nastąpiły po modernizmie. Obejmuje się nim różno...
prowokacja

prowokacja

PROWOKACJA — działanie artystyczne przygotowane z myślą o poruszeniu publiczności, często zbulwersowaniu, ale przez to sprowokowaniu do głębszych przemyśl...
ready made

ready made

READY MADE — z ang.: gotowy przedmiot (fr. object trouvé). Termin nadany przez Marcela Duchampa, słynnego dadaistę gotowemu, fabrycznemu przedmiotowi, któr...
relief

relief

RELIEF — z fr. relief. Kompozycja rzeźbiarska wydobyta z płaszczyzny kamiennej, drewnianej metalowej lub innej, z pozostawieniem tła, wskutek rzeź...
rzeźba

rzeźba

RZEŹBA – 1) trójwymiarowa kompozycja, mająca zazwyczaj charakter dekoracyjny, a nie użytkowy jak architektura. 2) rzeźba w znaczeniu przestrzennej kompoz...
sala neoplastyczna

sala neoplastyczna

SALA NEOPLASTYCZNA – przestrzeń wystawiennicza w Muzeum Sztuki w Łodzi mieszcząca się w dziewiętnastowiecznym pałacu fabrykanta Maurycego Poznańs...
secesja

secesja

SECESJA – kierunek w sztuce ostatniego dziesięciolecia XIX wieku i pierwszej dekady XX wieku. W wielu językach europejskich „secesja” znaczy „odejśc...
socrealizm

socrealizm

SOCREALIZM – realizm socjalistyczny. Kierunek w sztuce będący elementem ideologii i propagandy partii komunistycznych w Polsce i innych krajach dem...
Władysław Strzemiński

Władysław Strzemiński

WŁADYSŁAW STRZEMIŃSKI (ur. 1893 w Mińsku Białoruskim, zm. w 1952 w Łodzi) – Polski artysta awangardowy, malarz, teoretyk i krytyk sztuki. Mąż rze...
surrealizm

surrealizm

SURREALIZM — z fr. surréalisme. Kierunek w sztuce ukształtowany w latach 20. XX wieku, biorący się z fascynacji światem snu, podświadomości, halucyna...
symbolizm

symbolizm

SYMBOLIZM – 1) w szerszym znaczeniu: tendencja istniejąca w różnych epokach, której celem było przekazanie ukrytych, duchowych treści za pomocą ...
szablon

szablon

SZABLON — z niem. Schablone. Wycięta forma w płaszczyźnie kartonu służąca do powielania. Szablon przykłada się do płaskiej powierzchni i całość p...
szkic

szkic

SZKIC – artystyczna, swobodnie wykonana notatka , zapis pierwszych pomysłów i koncepcji na dzieło. Pokazuje spontaniczny gest artysty, jego styl i sp...
sztuka abstrakcyjna

sztuka abstrakcyjna

SZTUKA ABSTRAKCYJNA — sztuka nieprzedstawiająca, niefiguratywna, bezprzedmiotowa. Terminem tym określa się sztukę nienaśladującą otaczającej nas rzecz...
sztuka kinetyczna

sztuka kinetyczna

SZTUKA KINETYCZNA – z gr. Kinēma: ruch. Sztuka, która koncentruje się na zagadnieniach związanych z ruchem. Terminem tym najczęściej określa się rzeź...
sztuka krytyczna

sztuka krytyczna

SZTUKA KRYTYCZNA — określenie pewnych zjawisk w sztuce artystów polskich debiutujących w I połowie lat 90. XX. Dotyczy działań i prac krytycznie komentu...
sztuka naiwna

sztuka naiwna

SZTUKA NAIWNA – twórczość uprawiana nieprofesjonalnie przez ludzi, którzy nie odebrali wykształcenia artystycznego. Sztukę naiwną charakteryzuje dziecięc...
sztuka publiczna

sztuka publiczna

SZTUKA PUBLICZNA – sztuka, która powstaje w przestrzeni publicznej, przeważnie w otwartej przestrzeni i w miejscu dostępnym dla wszystkich. Może być w...
sztuka site-specific

sztuka site-specific

SZTUKA SITE-SPECIFIC – z ang. sztuka zintegrowana z miejscem. Termin stosowany do określenia dzieła sztuki, które powstaje z myślą o funkcjonowaniu w konk...
sztuka ulicy

sztuka ulicy

SZTUKA ULICY — z ang. street art. Sztuka, która powstaje w miejscach publicznych: na ulicy, na murach, chodnikach itp. Są to murale, graffiti, ale...
sztuka użytkowa

sztuka użytkowa

SZTUKA UŻYTKOWA – dziedzina obejmująca projektowanie i wykonywanie przedmiotów codziennego użytku. Może dotyczyć zarówno przedmiotów wykonywanych przez art...
sztuka wideo

sztuka wideo

SZTUKA WIDEO — metoda działań artystycznych wykorzystująca telewizyjne techniki rejestracji i przekazywania obrazu. Rozwinęła się w latach 60. i 7...
sztuka ziemi

sztuka ziemi

SZTUKA ZIEMI — ang. land art; typ dzieła i działania artystycznego, dla których tworzywem jest ziemia, piasek, skały, kamienie itp. Prace tego typu ...
typografia

typografia

TYPOGRAFIA — z gr. typos: uderzenie pozostawiające po sobie ślad oraz grapho — piszę. Obecnie bardzo szeroki termin odnoszący się do prezentacji znaków p...
unizm

unizm

UNIZM – Koncepcja artystyczna opracowana przez Władysława Strzemińskiego i przedstawiona w rozprawie Strzemińskiego Unizm w malarstwie z 1928 roku ...
witraż

witraż

WITRAŻ – ozdobna kompozycja wypełniająca otwór okienny wykonana z barwionego szkła łączonego za pomocą ołowiu i osadzonego w żelaznych ramach. Tec...